شناسایی مؤلفه‌های آموزش حقوق شهروندی در نظام آموزشی کشور از نظر صاحب‌نظران: یک پژوهش آمیخته

نوع مقاله : مستخرج از رساله

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد مدیریت اموزشی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران

2 استادیار دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران

چکیده

هدف: هدف پژوهش حاضر شناسایی مؤلفه­های آموزش حقوق شهروندی در نظام آموزشی کشور از نظر صاحب‌نظران بود.
روش شناسی: این پژوهش با رویکرد ترکیبی آمیخته اکتشافی انجام‌ شد. جامعه آماری بخش کیفی، متخصصان و اساتید دانشگاه­های سراسری کشور در حوزه حقوق شهروندی در سال 1399 بودند که 15 نفر طبق اصل اشباع نظری با روش نمونه­گیری هدفمند انتخاب شدند. جامعه آماری بخش کمی، معلمان شهر سمنان در سال تحصیلی 1400-1399 بودند که 267 نفر با استفاده از فرمول کوکران و روش نمونه­گیری تصادفی طبقه­ای به‌عنوان نمونه انتخاب شدند. ابزار پژوهش در بخش کیفی مصاحبه نمیه­ساختاریافته و بررسی اسناد موجود در این زمینه بود. در بخش کمی پرسش­نامه محقق­ساخته مبتنی بر داده­های بخش کیفی بود. میزان پایایی در بخش کیفی با روش هولستی 85/0 محاسبه شد که حاکی از پایایی مطلوب بود و روایی با استفاده از معیار کیفیت (مؤثق بودن) سنجیده و مورد تأیید قرار گرفت. در بخش کمی، برای سنجش روایی پرسشنامه از تحلیل عامل تأییدی و برای محاسبه پایایی از ضریب آلفای کرونباخ استفاده شد، که مقدار بار عاملی تمام مؤلفه­های پرسشنامه بالاتر از 3/0 بود و آلفای کرونباخ برای همه ابعاد بالاتر از 70/0 بدست آمد. در بخش کیفی داده­ها با روش تحلیل مضمون و در بخش کمی داده­ها با روش تحلیل عامل تأییدی در نرم­افزارهای SPSS 21 و LISREL 8.5 تحلیل شدند.
یافته­ها: نتیجۀ تحلیل داده­ها در بخش کیفی منجر به شناسایی ۵۶ مضمون پایه، 11 مضمون سازمان­دهنده فرعی در زمینۀ حقوق شهروندی گردید که در قالب ۴ مضمون سازمان­دهنده اصلی حقوق اجتماعی با سه مضمون فرعی (حمایت­های مالی و درآمدی، حقوق آموزشی و بهداشتی، حمایت­های قضایی)، حقوق سیاسی با دو مضمون فرعی (حقوق عضویت و مشارکت، حقوق شرکت در تجمعات)، حقوق مدنی با چهار مضمون فرعی (آزادی عملکرد فردی، آزادی اندیشه، آزادی اقتصادی و اجتماعی، حقوق مربوط به مساوات)، حقوق فرهنگی با دو مضمون فرعی (حداقل حقوق فرهنگی پایه، حمایت­ها و حفاظت­های فرهنگی) سازمان‌دهی شدند. نتایج تحلیل عامل تأییدی حاکی از تأیید بار عاملی مضمون­های پایه و سازمان­دهنده جهت اندازه­گیری آموزش حقوق شهروندی بود.
بحث و نتیجه­گیری: با توجه به مضامین شناسایی شده، برنامه­ریزی برای آموزش حقوق شهروندی در مدارس کشور و آگاه نمودن دانش­آموزان ضروری است. بنابراین لازم است تا مسئولان نظام آموزشی توجه و اهتمام بیشتری نسبت به آموزش حقوق شهروندی و گنجاندن مطالب بیشتری از این حقوق در کتاب­ها و برنامۀ درسی دانش­آموزان داشته باشند.

کلیدواژه‌ها


Ansari M, Nazari MA. (2013). Principles and principles of citizenship rights in Imam Khomeini's thought and its difference with citizenship rights in the West. Quarterly Journal of Political Thought in Islam, 1(4): 7-33.
Barbalet J. M. (1988). Citizenship: Rights, struggle and class inequality. Taylor & Francis Group.
Barbulescu R, Favell A. (2020). Commentary: A citizenship without social rights? EU freedom of movement and changing access to welfare rights. International Migration, 58(1): 151-165.
Basiri Harris H. (2017). Investigating citizenship rights in the education system. The first national conference on education of civil rights, Shahid Madani University of azerbaijan and the general directorate of education of east azerbaijan province, November 15, 2017.
Chiba M, Sustarsic M, Perriton S, Edwards Jr D. B. (2021). Investigating effective teaching and learning for sustainable development and global citizenship: Implications from a systematic review of the literature. International Journal of Educational Development, 81: 102337.
Dadvand B. (2020). Civics and citizenship education in Australia: The importance of a social justice agenda. The Palgrave Handbook of Citizenship and Education, 435-447.
 Fathi Vajargah K, Vahed Chokdeh S. (2019). Citizenship education in schools. AIJ Publications.
Ghani A, Faraghi N, Hosseini Saidavi R. (2019). A study of the components of the development of citizenship rights from the perspective of students of Sama University in Tehran. Afagh Humanities Monthly, (29): 79-94.
Haigh M. (2016). Fostering global citizenship–tree planting as a connective practice. Journal of Geography in Higher Education, 40(4): 509-530.
Harshman J. (2018). Developing global citizenship through critical media literacy in the social studies. The Journal of Social Studies Research, 42(2): 107-117.
Hernández Salazar, P. (2006). La investigation bibliotecológica an America Latina: analysis de su desarrollo. Investigation bibliotecológica, 20(41), 107-140.
Jafari S. (2020). Identifying and validating the components of global citizenship education from the viewpoint of experts: a mixed research. Journal of Teaching and Learning Studies, 11(2): 153-174.
Kaldi AR, Purdehnad N. (2012). Survey of students' knowledge and attitude towards citizenship rights in Tehran. Urban Studies, 2(4): 29-58.
Karimizadeh N, Arefi M. (2015). The position of primary education in achieving sustainable development of the country with emphasis on citizenship education indicators. The Second International Conference on Psychology, Educational Sciences and Lifestyle in Mashhad.
Klein J. Wikan, G. (2019). Teacher education and international practice programmes: Reflections on transformative learning and global citizenship. Teaching and Teacher Education, 79: 93-100.
Mohseni RA (2010). Dimensions and analysis of citizenship rights; Strategies for training and education of civil rights. Quarterly Journal of Political Studies, 3(10): 117-144.
Mori C, Davies I. (2015). Citizenship education in civics textbooks in the Japanese junior high school curriculum. Asia Pacific Journal of Education, 35(2): 153-175.
Pontes A. I, Henn M, Griffiths M. D. (2019). Youth political (dis) engagement and the need for citizenship education: Encouraging young people’s civic and political participation through the curriculum. Education, Citizenship and Social Justice, 14(1): 3-21.
Rajabzadeh Z. (2013). Citizenship rights in Sahifa Sajjadieh. Alam Afarin Publications.
Rivelli S. (2010). Citizenship education at high school a comparative study between Bolzano and Padova (Italy). Procedia-Social and Behavioral Sciences, 2(2): 4200-4207.
Valipour R. (2020). Analysis of key components of citizenship rights and determining their place in high school curriculum (case study of social studies textbooks. Master's degree. Curriculum planning. Payame Noor University of Tehran. Payame Noor Center of South Tehran. Faculty of Educational Sciences and Psychology.
Youniss J. (2011). Civic education: What schools can do to encourage civic identity and action. Applied Developmental Science, 15(2): 98-103.