ارائه مدل رفتار شهروندی سازمانی معلمان مدارس دولتی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری مدیریت اموزشی، واحد خوراسگان، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران.

2 دانشیار گروه علوم تربیتی، واحد خوراسگان، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران.

3 دانشیار گروه علوم تربیتی، دانشگاه قم، قم، ایران.

10.22034/ijes.2021.537726.1147

چکیده

هدف: پژوهش حاضر با هدف ارائه مدل رفتار شهروندی سازمانی معلمان مدارس دولتی ایران انجام شد.
روش‌شناسی: مطالعه حاضر از نظر هدف کاربردی و از نظر شیوه اجرا کیفی مبتنی بر نظریه داده‌بنیاد بود. جامعه پژوهش خبرگان آموزش‌وپرورش ایران در سال 1399 بودند. حجم نمونه طبق اصل اشباع نظری 28 نفر برآورد که پس از بررسی ملاک‌های ورود به مطالعه با روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند. برای گردآوری داده‌ها از مصاحبه نیمه‌ساختاریافته استفاده شد که روایی آن را روش مثلث‌سازی تایید و پایایی آن با روش ضریب توافق بین دو کدگذار 83/0 برآورد شد. داده‌ها پس از گردآوری با روش کدگذاری باز، محوری و انتخابی مبتنی بر نظریه داده‌بنیاد در نرم‌افزار MAXQDA نسخه 2020 تحلیل شدند.
یافته‌ها: یافته‌ها نشان داد که رفتار شهروندی سازمانی معلمان مدارس دولتی ایران دارای 178 مفهوم و 23 مقوله فرعی در 12 مقوله اصلی بود. در پدیده محوری رفتار شهروندی سازمانی معلمان، دو مقوله اصلی تغییرات راهبردی نظام آموزش‌وپرورش (با دو مقوله فرعی همگامی با تغییرات و تحولات جدید و رشد سجایای اخلاقی و روحیه ازخودگذشتگی) و نگرش‌های توسعه‌گرایانه سازمانی (با دو مقوله فرعی توسعه کنش‌های مشارکتی و برون‌دادهای توسعه‌ای نظام آموزشی کارآمد) به‌عنوان شرایط علی، سه مقوله اصلی ویژگی‌های رهبری سازمانی (با دو مقوله فرعی گرایش‌های نیک‌خواهانه رهبران و رفتارهای رهبری موثر و پویا)، ویژگی‌های فردی پیروان (با دو مقوله فرعی ارزش‌های آرمانی و هنجارهای رفتاری) و ویژگی‌های سازمانی به‌عنوان شرایط زمینه‌ای، دو مقوله اصلی سرمایه جمعی و تغییر ارزشی (با دو مقوله فرعی رشد ارزش‌های کثرت‌گرایی و رشد فرهنگی اجتماعی) به‌عنوان شرایط مداخله‌گر، سه مقوله اصلی راهبردهای سازمانی، راهبردهای مدیریتی (با یک مقوله فرعی رهبری کارآمد) و راهبردهای اجتماع‌محور به‌عنوان راهبردها و دو مقوله اصلی فردی (با دو مقوله فرعی پیامد روانشناختی و توسعه عمل‌گرایی فردی) و سازمانی- اجتماعی به‌عنوان پیامدها شناسایی شدند. در نهایت، مدل پارادایمی رفتار شهروندی سازمانی معلمان مدارس دولتی ایران طراحی شد.
نتیجه‌گیری: با توجه به نتایج پژوهش حاضر، برنامه‌ریزی برای بهبود رفتار شهروندی سازمانی معلمان مدارس دولتی ایران از طریق مفاهیم و مقوله‌های اصلی و فرعی ضروری است.

کلیدواژه‌ها


دوره 14، شماره 2
پاییز و زمستان 1400
صفحه 195-206
  • تاریخ دریافت: 07 شهریور 1400
  • تاریخ بازنگری: 29 مهر 1400
  • تاریخ پذیرش: 29 مهر 1400