ارائه مدل رفتار شهروندی سازمانی معلمان مدارس دولتی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی رشته مدیریت آموزشی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد اصفهان (خوراسگان)، ایران.

2 دانشیار رشته مدیریت آموزشی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد اصفهان (خوراسگان)، ایران

3 استادیار رشته علوم تربیتی، دانشگاه قم، قم، ایران

چکیده

هدف: پژوهش حاضر با هدف ارائه مدل رفتار شهروندی سازمانی معلمان مدارس دولتی ایران انجام شد.
روش ‌شناسی: مطالعه حاضر از نظر هدف کاربردی و از نظر شیوه اجرا کیفی مبتنی بر نظریه داده‌بنیاد بود. جامعه پژوهش خبرگان آموزش‌وپرورش ایران در سال 1399 بودند. حجم نمونه طبق اصل اشباع نظری 28 نفر برآورد که پس از بررسی ملاک‌های ورود به مطالعه با روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند. برای گردآوری داده‌ها از مصاحبه نیمه‌ساختاریافته استفاده شد که روایی آن را روش مثلث‌سازی تایید و پایایی آن با روش ضریب توافق بین دو کدگذار 83/0 برآورد شد. داده‌ها پس از گردآوری با روش کدگذاری باز، محوری و انتخابی مبتنی بر نظریه داده‌بنیاد در نرم‌افزار  MAXQDA  نسخه 2020 تحلیل شدند.
یافته‌ها: یافته‌ها نشان داد که رفتار شهروندی سازمانی معلمان مدارس دولتی ایران دارای 178 مفهوم و 23 مقوله فرعی در 12 مقوله اصلی بود. در پدیده محوری رفتار شهروندی سازمانی معلمان، دو مقوله اصلی تغییرات راهبردی نظام آموزش‌وپرورش (با دو مقوله فرعی همگامی با تغییرات و تحولات جدید و رشد سجایای اخلاقی و روحیه ازخودگذشتگی) و نگرش‌های توسعه‌گرایانه سازمانی (با دو مقوله فرعی توسعه کنش‌های مشارکتی و برون‌دادهای توسعه‌ای نظام آموزشی کارآمد) به‌عنوان شرایط علی، سه مقوله اصلی ویژگی‌های رهبری سازمانی (با دو مقوله فرعی گرایش‌های نیک‌خواهانه رهبران و رفتارهای رهبری موثر و پویا)، ویژگی‌های فردی پیروان (با دو مقوله فرعی ارزش‌های آرمانی و هنجارهای رفتاری) و ویژگی‌های سازمانی (با دو مقوله فرعی فرهنگ سازمانی ارزش‌مدار و جو سازمانی شفقت‌محور) به‌عنوان شرایط زمینه‌ای، دو مقوله اصلی سرمایه جمعی (با دو مقوله فرعی سرمایه روانشناختی اجتماعی و فرهنگ عمومی) و تغییر ارزشی (با دو مقوله فرعی رشد ارزش‌های کثرت‌گرایی و رشد فرهنگی اجتماعی) به‌عنوان شرایط مداخله‌گر، سه مقوله اصلی راهبردهای سازمانی (با دو مقوله فرعی آموزش کارکنان و فرهنگ سازمانی محرک)، راهبردهای مدیریتی (با یک مقوله فرعی رهبری کارآمد) و راهبردهای اجتماع‌محور (با دو مقوله فرعی بازنمایی نقش فرهنگیان و توسعه فرهنگ عمومی) به‌عنوان راهبردها و دو مقوله اصلی فردی (با دو مقوله فرعی پیامد روانشناختی و توسعه عمل‌گرایی فردی) و سازمانی- اجتماعی (با دو مقوله فرعی سازمان فرابالنده و پویایی اجتماعی) به‌عنوان پیامدها شناسایی شدند. در نهایت، مدل پارادایمی رفتار شهروندی سازمانی معلمان مدارس دولتی ایران طراحی شد.
بحث و نتیجه‌گیری: با توجه به نتایج پژوهش حاضر، برنامه‌ریزی برای بهبود رفتار شهروندی سازمانی معلمان مدارس دولتی ایران از طریق مفاهیم و مقوله‌های اصلی و فرعی ضروری است.

کلیدواژه‌ها


Alam Tabriz A, Hasanpour M, Zareei M. (2019). Providing organizational citizenship behavior model. Public Administration Perspective, 9(3): 115-138.
Alwi M, Wiyono BB, Bafadal I, Imron A. (2021). The relationship between personality, attitude, and organizational citizenship behavior of senior high school teachers in Indonesia. International Journal of Instruction, 14(2): 345-368.
Bauwens R, Audenaert M, Huisman J, Decramer A. (2019). Performance management fairness and burnout: Implications for organizational citizenship behaviors. Studies in Higher Education, 44(3): 584-598.
Chen WJ. (2016). The model of service-oriented organizational citizenship behavior among international tourist hotels. Journal of Hospitality and Tourism Management, 29: 24-32.
Dehghanan H, Soufi B, Mohammadi Moghaddam Y, Javadian R. (2015). Dimensions and components of police organizational citizenship behavior (Case study: Naja traffic police). Resource Management in the Police, 3(2): 99-120.
Fahimzadeh H, Esmaeili M, Vahdati H, Sepahvand R. (2017). Measurement model of organizational citizenship behavior in tourism, Case study: Travel agencies in Mazandaran and Guilan Provinces. Tourism Planning and Development, 6(21): 8-27. 9.
Helle AC, DeShong HL, Lengel GJ, et al. (2018). Utilizing Five Factor Model facets to conceptualize counterproductive, unethical, and organizational citizenship workplace behaviors. Personality and Individual Differences, 135: 113-120.
Kaur K, Randhawa G. (2021). Exploring the influence of supportive supervisors on organisational citizenship behaviours: Linking theory to practice. IIMB Management Review, 33(2): 156-165.
Lo MC, Ramayah T. (2009). Dimensionality of organizational citizenship behavior (OCB) in a multicultural society: The case of Malaysia. International Business Research, 2(1): 48-55.
Lopez-Cabarcos MA, Vazquez-Rodriguez P, Pineiro-Chousa J, Caby J. (2020). The role of bullying in the development of organizational citizenship behaviors. Journal of Business Research, 115: 272-280.
Montani F, Dagenais-Desmarais V. (2018). Unravelling the relationship between role overload and organizational citizenship behaviour: A test of mediating and moderating effects. European Management Journal, 36(6): 757-768.
Nikolett V, Nawangsari L. (2019). Impact of human resource management practices: Factors influencing organizational citizenship behaviour at Kelapa Gading Mall. International Journal of Scientific and Research Publications, 9(2): 220-229.
Ojedokun O. (2021). Self-construal types and organizational citizenship behavior for the environment of employees in a university. International Journal of Sustainability in Higher Education, 22(4): 780-800.
Pham NT, Tuckova Z, Jabbour CJC. (2019). Greening the hospitality industry: How do green human resource management practices influence organizational citizenship behavior in hotels? A mixed-methods study. Tourism Management, 72: 386-399.
Polat S. (2009). Organizational citizenship behavior (OCB) display levels of perception of the teachers at secondary schools according to the perceptions of the school according to the perceptions of the school administration. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 1(1): 1591-1596.
Rahimi F, Qasemi A, Ahmadi K. (2013). Designing factors effecting on organizational citizenship behaviors and its role in employee performance. Journal of Management Improvement, 7(3): 107-123.
Rezazadeh A. (2019). Investigating the relationship between psychological capital and organizational citizenship behavior. Resource Management in the Police, 7(1): 185-200.
Tufan P, Wendt H. (2020). Organizational identification as a mediator for the effects of psychological contract breaches on organizational citizenship behavior: Insights from the perspective of ethnic minority employees. European Management Journal, 38(1): 179-190.
Yang D, He Q, Cui Q, Hsu SC. (2020). Non-economic motivations for organizational citizenship behavior in construction megaprojects. International Journal of Project Management, 38(1): 64-74.