اثربخشی آموزش برنامه دانش‌افزایی فراشناختی معلمان بر عملکرد تحصیلی و پرورش خلاقیت دانش‌آموزان ابتدایی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد روانشناسی تربیتی، گروه روانشناسی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

2 استادیار، گروه روانشناسی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

چکیده

هدف: هدف این پژوهش تعیین اثربخشی آموزش برنامه دانش‌افزایی فراشناختی معلمان بر عملکرد تحصیلی و پرورش خلاقیت دانش‌آموزان ابتدایی بود.
روش: این مطالعه نیمه‌تجربی با طرح پیش‌آزمون و پس‌آزمون با گروه کنترل بود. جامعه پژوهش همه دانش‌آموزان پایه‌های سوم تا پنجم ابتدایی منطقه یک شهر تهران در سال تحصیلی 96-1395 بودند. نمونه پژوهش 120 دانش‌آموز بود که با روش تصادفی خوشه‌ای انتخاب و با روش تصادفی ساده در دو گروه مساوی (60 نفر گروه آزمایش و 60 نفر گروه کنترل) جایگزین شدند. گروه آزمایش 8 جلسه 2 ساعته تحت آموزش برنامه دانش‌افزایی فراشناختی قرار گرفت و گروه کنترل آموزشی ندید. ابزارهای پژوهش پرسشنامه‌های خلاقیت (تورنس، 1974) و عملکرد تحصیلی (فام و تیلور، 1999) بودند. داده‌ها با روش تحلیل کوواریانس چندمتغیری در نرم‌افزار SPSS-22 تحلیل شدند.
یافته‌ها: یافته‌ها نشان داد که بین گروه‌های آزمایش و کنترل در هر دو متغیر عملکرد تحصیلی و پرورش خلاقیت تفاوت معناداری وجود داشت. به عبارت دیگر، آموزش برنامه دانش‌افزایی فراشناختی معلمان باعث افزایش عملکرد تحصیلی (همه مولفه‌های آن شامل خودکارآمدی، برنامه‌ریزی، تاثیرات هیجانی، فقدان کنترل پیامد و انگیزش) و پرورش خلاقیت (همه مولفه‌های آن شامل انعطاف‌پذیری، سیالی، بسط و ابتکار) دانش‌آموزان ابتدایی شد (05/0p <).
 نتیجه‌گیری: بر اساس نتایج، معلمان می‌توانند از روش آموزش برنامه دانش‌افزایی فراشناختی معلمان در کنار سایر روش‌های آموزشی برای بهبود عملکرد تحصیلی و پرورش خلاقیت دانش‌آموزان ابتدایی استفاده کنند.
 

کلیدواژه‌ها


شرفی, محمود, داودی, مریم. (1397). اثربخشی آموزش راهبرد های فراشناخت بر خودراهبری یادگیری و پیشرفت تحصیلی ریاضی و ادبیات فارسی دانش آموزان مقطع متوسطه اول شهرستان شوش. فصلنامه علمی - پژوهشی رهیافتی نو در مدیریت آموزشی. 9 (36): 147-170.
فرخی حسین، کرمی امیر، میردریکوند فضل اله. (۱۳۹۷). تأثیر آموزش راهبردهای فراشناختی در بهبود پیشرفت تحصیلی و کاهش اضطراب امتحان دانشجویان پرستاری. مجله مرکز مطالعات و توسعه آموزش علوم پزشکی یزد. ۱۳ (۱) :۳۱-۴۱.
کرمی, بختیار, الله کرمی, آزاد, هاشمی, نظام. (1392). اثربخشی آموزش راهبردهای شناختی و فراشناختی بر خلاقیت، انگیزه پیشرفت و خودپنداره تحصیلی. ابتکار و خلاقیت در علوم انسانی . 2(4): 121-140.
کیوانی, مهسا, جعفری, اصغر. (1394). تأثیر آموزش راهبردهای فراشناختی در افزایش خلاقیت و بهبود عملکرد تحصیلی دانش‌آموزان. نشریه علمی آموزش و ارزشیبابی. 8(30):99-116.
محمدعلی سپهوندی، سعیده سبزیان، یاسر گراوند، ساناز بیرانوند، فاطمه پیر جاوید. (1395). بررسی اثربخشی آموزش تکنیک های فراشناختی بر انگیزش و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان دختر دبیرستانی شهر اصفهان، نشریه رویکردهای نوین آموزشی، ۱۱(1): ۶۳-۸۰.
محمدی کرکانی, آذر, درتاج, فریبرز, کیامنش, علیرضا. (1398). اثربخشی آموزش مهارت‎های اجتماعی - عاطفی بر روی مؤلفه‎های عملکرد تحصیلی دانش‎آموزان دختر. نشریه علمی آموزش و ارزشیابی (فصلنامه). 12(45): 133-150.
یوسفی رحیم، سلیمانی مهران، غضنفریان‌پور سمیرا. (1396). مقایسه توجه انتخابی و نیمرخ هوشی در نوجوانان دوزبانه‌ و تک‌زبانه‌. مجله توانبخشی. ۱۸ (۴) :۲۷۸-۲۸.
 
Al-oqleh A, Teh KSBM, Aloqleh AMA, Mat KS. (2019). The effect of metacognition on academic achievement among the Jordanian universities’ students. International Journal of Academic Research in Business and Social Sciences. 9(9): 460-478.
Altiok S, Baser Z, Yukselturk E. (2019). Enhancing metacognitive awareness of undergraduates through using an e-educational video environment. Computers & Education. 139: 129-145.
DeBoer H, Donker AS, Kostons DDNM, Vander Werf GPC. (2018). Long-term effects of metacognitive strategy instruction on student academic performance: A meta-analysis. Educational Research Review. 24: 98-115.
Dubuc M, Aubertin-Leheudre M, Karelis AD. (2020). Relationship between interference control and working memory with academic performance in high school students: The adolescent student academic performance longitudinal study (ASAP). Journal of Adolescence. 80: 204-213.
Fernie BA, Kopar UY, Fisher PL, Spada MM. (2018). Further development and testing of the metacognitive model of procrastination: Self-reported academic performance. Journal of Affective Disorders. 24: 1-5.
Hargrove RA, Nietfeld JL. (2015). The impact of metacognitive instruction on creative problem solving. The Journal of Experimental Education. 83(3): 291-318.
Kautzmann TR, Jaques PA. (2019). Effects of adaptive training on metacognitive knowledge monitoring ability in computer-based learning. Computers & Education. 129: 92-105.
Laguia A, Moriano JA, Gorgievski MJ. (2019). A psychosocial study of self-perceived creativity and entrepreneurial intentions in a sample of university students. Thinking Skills and Creativity. 31: 44-57.
Moritz S, Lysaker PH. (2018). Metacognition – What did James H. Flavell really say and the implications for the conceptualization and design of metacognitive interventions. Schizophrenia Research. 201: 20-26.
Nordahl H, Wells A. (2017). Individual differences in metacognitive knowledge contribute to psychological vulnerability more than the presence of a mental disorder does. Mental Health & Prevention. 7: 17-20.
Palos R, Maricutoiu LP, Costea I. (2019). Relations between academic performance, student engagement and student burnout: A cross-lagged analysis of a two-wave study. Studies in Educational Evaluation. 60: 199-204.
Pham LB, Taylor SE. (1999). From thought to action: Effects of process-versus outcome-based mental simulations on performance. Society for Personality and Social Psychology. 25(2): 250-260.
Reche I, Perfectti F. (2020). Promoting individual and collective creativity in science students. Trends in Ecology & Evolution. 35(9): 745-748.
Richardson C, Mishra P. (2018). Learning environments that support student creativity: Developing the SCALE. Thinking Skills and Creativity. 27: 45-54.
Spivey CA, Havrda D, Stallworth S, Renfro C, Chisholm-Burns MA. (2020). Longitudinal examination of perceived stress and academic performance of first-year student pharmacists. Currents in Pharmacy Teaching and Learning. 12(9): 1116-1122.
Stolte M, Kroesbergen EH, Van Luit JEH. (2019). Inhibition, friend or foe? Cognitive inhibition as a moderator between mathematical ability and mathematical creativity in primary school students. Personality and Individual Differences. 142: 196-201.
Torrance EP. (1974). Scientific views if creativity. New York: McGraw-Hill.
Wingate TG, Tomes JL. (2017). Who's getting the grades and who's keeping them? A person-centered approach to academic performance and performance variability. Learning and Individual Differences. 56: 175-182.
Yates E, Twigg E. (2017). Developing creativity in early childhood studies students. Thinking Skills and Creativity. 23: 42-57.
Yildiz-Feyzioglu E, Akpinar E, Tatar N. (2013). Monitoring students’ goal setting and metacognitive knowledge in technology-enhanced learning with metacognitive prompts. Computers in Human Behavior. 29(3): 616-625.
Zhussupova R, Kazbekova M. (2016). Metacognitive strategies as points in teaching reading comprehension. Procedia - Social and Behavioral Sciences. 228: 593-600.