ارزیابی آگاهی‌های بوم‌شناختی دانش‌آموزان پایه ششم دوره ابتدایی شهر تبریز و عوامل مؤثر بر آن

نویسندگان

1 استاد گروه آموزش محیط زیست دانشگاه پیام نور

2 استادیار گروه آموزش محیط‌زیست دانشگاه پیام نور

3 دانش آموخته کارشناسی ارشد آموزش محیط زیست دانشگاه پیام نو

چکیده

هدف: این پژوهش باهدف مطالعه میزان آگاهی‌های بوم‌شناختی دانش آموزان پایه ششم دوره ابتدایی در شهر تبریز و مطالعه نقش جنسیت و میزان تحصیلات والدین در آن انجام شد.
روش: این پژوهش ازنظر هدف، کاربردی و از نظر شیوه گردآوری داده­ها، توصیفی از نوع پیمایشی بود. جامعه آماری، دانش آموزان پایه ششم دوره ابتدایی شهر تبریز در سال تحصیلی 1398 – 1397 بود که حجم نمونه با استفاده از جدول مورگان، 392 نفر به دست آمد. ابزار گردآوری داده­ها، پرسشنامه­ای محقق ساخته بود که روایی صوری و محتوایی آن با نظرخواهی از اساتید و صاحب‌نظران و پایایی آن با روش دونیمه کردن مورد تأیید قرار گرفت. تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از آزمون t، تحلیل واریانس یک طرفه و آزمون تعقیبی با استفاده از  نرم‌افزار SPSS25 در سطح معناداری 05/0 انجام شد.
یافته‌ها: بر اساس نتایج آزمون t تک گروهی در سطح معنی‌داری کمتر از 05/0، میزان آگاهی­های بوم‌شناختی و ابعاد آن در دانش‌آموزان پایه ششم ابتدایی شهر تبریز به‌طور معنی‌داری پایین‌تر از حد متوسط بود. میزان آگاهی دانش‌آموزان به جز در بعد آلودگی در باقی ابعاد آگاهی بوم‌شناختی پایین­تر از حد متوسط بوده و در سطح غیرقابل قبولی ارزیابی گردید. هم‌چنین نتایج آزمون t مستقل نشان داد که دختران در مقایسه با پسران از میزان آگاهی‌های بوم‌شناختی بیشتری برخوردارند و تنها میزان آگاهی از چرخه مواد در دانش‌آموزان دختر و پسر تفاوت معنی‌داری نداشت (05/0
). نتایج تحلیل واریانس یک‌طرفه  نیز نشان داد که میزان آگاهی‌های بوم‌شناختی و ابعاد آن برحسب تحصیلات پدر و مادر تفاوت معنی‌داری دارد (05/0>p < /span>). نتایج آزمون تعقیبی دانکن  حاکی از این بود که میزان آگاهی‌های بوم‌شناختی دانش‌آموزان و ابعادش با افزایش سطح تحصیلات پدر و مادر افزایش می‌یابد.
نتیجه‌گیری:  فرآیند سواد بوم شاختی، ترسیم‌کننده و بیانگر پیشرفت دانش آموزان می باشد؛ به عبارت دیگر دانش آموزان می توانند موضوعات و مواردی مختلف را در آموزش بوم‌شناسی بیاموزند تا بتوانند به سطح تعریف‌شده‌ای از درک بوم‌شناسی و وقایع بوم‌شناختی دست یابند.

کلیدواژه‌ها


استوار کردشولی، سمانه. (1388). بررسی آگاهی و نگرش معلمان و دانش آموزان مقاطع تحصیلی مدارس آموزشی جزیره کیش برای تعیین نیازهای آموزشی زیست‌محیطی آنان، پایان‌نامه کارشناسی ارشد ترویج و آموزش کشاورزی. دانشگاه شیراز.
ایزدی، فاطمه؛ کریمیان، علی اکبر؛ سودایی زاده، حمید. (1392). برآورد میزان آگاهی های زیست محیطی دانش آموزان روستایی و رابطه آن با آگاهی والدین و مربیان.پژوهشهای روستائی، 4(4): 777-792.
پالمر، جوی ای. (1393). «آموزش محیط‌زیست در قرن بیست و یکم»، ترجمه علی‌محمد خورشیددوست، چاپ چهارم، تهران: انتشارات سمت.
چنگیزی آشتیانی، فرهاد. (1387). «بررسی میزان آگاهی و شناخت دانش‌آموزان و آموزگاران مقطع ابتدایی در زمینه‌های حفاظت از محیط‌زیست (مطالعه موردی استان گلستان)». پایان‌نامه کارشناسی ارشد علوم تربیتی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه پیام نور تهران. دبیری، مینو. (1392). آلودگی محیط‌زیست: هوا - آب - خاک – صوت، تهران: نشر اتحاد.
زاهدین­لباف، محمدحسین. (1383). اجرای عدالت در مورد محیط‌زیست بین‌المللی: حقوق و راه‌حل‌ها، مجله حقوقی، نشریه دفتر خدمات حقوقی بین­المللی جمهوری اسلامی ایران. (31): 185-171.
سادات حسینی، مریم. (1393). بررسی نقش آموزش همگانی حفاظت از محیط‌زیست در ارتقاء سطح آگاهی‌های دانش‌آموزان: مطالعه­ی موردی دانش‌آموزان مقطع متوسطه ناحیه چهار تهران. پایان‌نامه کارشناسی ارشد آموزش محیط‌زیست. دانشگاه پیام نور استان تهران، تهران، ایران.
سلطانی، مسعود. (1389). بررسی میزان تأثیر آگاهی زیست‌محیطی دانش‌آموزان نسبت به انجام فعالیت‌های حفاظت محیط‌زیست در هنگام سفر. پایان‌نامه کارشناسی ارشد آموزش محیط‌زیست. دانشگاه پیام نور تهران جنوب. تهران، ایران.
سواری، مسلم؛ شیخی، حامد؛ الماسیه، کامران. (1398). ‏ نقش مجراهای آموزشی در بهبود مشارکت روستاییان در طرح‏های حفاظت از محیط‌زیست (موردمطالعه: شهرستان دیواندره). فصلنامه علمی آموزش محیط‌زیست و توسعه پایدار، 7(3): 9-22.
سید حسین بیگی، ملیحه. (1395). بررسی دانش، نگرش و مهارت­های محیط‌زیستی دانش آموزان و دبیران دوره متوسطه شهرستان زنجان. پایان‌نامه کارشناسی ارشد علوم محیط‌زیست. دانشگاه زنجان، زنجان، ایران.
صالحی عمران، ابراهیم؛ پرهیزکار، لیلا؛ حاتمی فر، خدیجه. (1395). بررسی جایگاه مؤلفه­های اصلی آموزش محیط‌زیست در کتاب­های درسی دوره ششم ابتدایی. مجله آموزش محیط‌زیست و توسعه پایدار، 5(2): 99-89.
علیزاده اقدم، محمدباقر؛ بنی فاطمه، حسین؛ عباس زاده، محمد؛ سلطانی بهرام، سعید. (1395). مطالعه نقش رسانه‌های جمعی در تحقق شهروندی بوم‌شناختی (موردمطالعه: شهروندان شهر تبریز). مطالعات جامعه‌شناختی شهری، 6(21): 53-82.
فیض بخش واقف، خاطره. (1395). نقش آموزش غیررسمی در افزایش آگاهی­های دانش آموزان در خصوص کاهش مصرف، مصرف دوباره و بازیافت مواد زائد. پایان‌نامه کارشناسی ارشد آموزش محیط‌زیست. دانشگاه پیام نور تهران، تهران، ایران.
محرم‌نژاد، ناصر؛ و حیدری، عمران. (1385). تدوین الگوی مدیریتی توسعه پایدار آموزش محیط‌زیست برای نسل جوان کشور. فصلنامه علوم و تکنولوژی محیط‌زیست، 8(1): 77-68.
مرتضوی، فرزانه. (1395). بررسی نیازهای آموزشی زیست‌محیطی دانش آموزان مقطع متوسطه (دختر و پسر) شهرستان کرمانشاه، اولین کنفرانس بین‌المللی نوآوری و تحقیق در علوم تربیتی، مدیریت و روانشناسی، تهران، 14 اسفند 1395. مرکز مطالعات و تحقیقات اسلامی سروش حکمت مرتضوی.
ملکی، آزاده. (1387). بررسی میزان آگاهی و علاقه دانش آموزان از حفاظت محیط‌زیست در مقطع راهنمایی شهر تهران. پایان‌نامه کارشناسی ارشد برنامه‌ریزی درسی، دانشگاه پیام نور تهران جنوب، تهران، ایران.
مهدی، عاطفه و بهروش، مهدی. (1394). بررسی آموزش محیط‌زیست در مقطع دبیرستان (مطالعه موردی: شهرستان اردبیل). چهارمین همایش سراسری محیط‌زیست، انرژی و پدافند زیستی. موسسه آموزش عالی مهر اروند-گروه ترویجی دوستداران محیط‌زیست، تهران، 25 دی 1394.
میبودی، حسن؛ لاهیجانیان، اکرم الملوک؛ شبیری، سید محمد؛ جوزی، سید علی و همکاران. (1395). تدوین معیارهای استاندارد مدارس سبز در ایران. فصلنامه تعلیم و تربیت. 32 (3): 129 – 107.
Alp E, Ertepinar H, Tekkaya C, Yilmaz A. (2006). A Statistical Analysis of Children’s Environmental Knowledge and Attitude in Turkey, International research in geographic and environmental knowledge, 15(3): 210-223.
Altin A, Tecer S, Tecer L, Altin, S, Kahraman B F. (2014). Environmental awareness level of secondary school students: A case study in Balikesir (Turkiye). Procedia – Social and Behavioral Sciences, 141(1):1208-1214.
Bogan M, Kromrey J. (1996). Measuring the environmental literacy of high school students. Florida Journal of Educational Research, 36: 61-72.
Culen G R, Mony P. (2003). “Assessing Environmental Literacy in a Nonformal Youth Program.” The Journal of Environmental Education, 34(4): 26-28.
Ernst J. (2009). Influences US Middle School Teachers, Use Of Environment – Based Education. Environment Education Research. 15 (1): 71 – 92.
Gambro John S, Switzky Harvey N. (1996). A National Survey of High School Students' Environmental Knowledge, The Journal of Environmental Education, 27(3):, 28-33.
Godara R, Khirwadkar A. (2017). Creating Environmental Awareness among the Secondary School Students. Imperial Journal of Interdisciplinary Research (IJIR). 3(4): 1711 – 1718.
Hodgkinson S P, Innes J M. (2001). The attitudinal influence of career orientation in 1stYear university students: Environmental attitudes as a function of degree choice. The Journal of Environmental Education, 32(3): 37-40.
Kaplowitz M D, Levine R. (2005). How environmental knowledge measures up at a big ten university. Environmental Education Research, 2(11): 143-160.
Korhonen  K, Lappalainen  A. (2004). Examining the Environmental Awareness of Children and Adolescents in the Ranomafana Region, Madagascar. Environmental Education Research, 10(2):195-216.
Robinson M, Crowther D. (2001) Environmental science literacy in science education, biology, and chemistry majors, The American Biology Teacher, 63(1): 9-14.
Sivamoorthy M, Nalini R, Satheesh Kumar C. (2013). Environmental Awareness and Practices among College Students. International Journal of Humanities and Social Science Invention. 2 (8): 11 – 15.
Wolf V L. (2001) A survey of the environmental education of students in nonenvironmental majors at four-year institutions in the USA, International Journal of Sustainability in Higher Education, 2(4): 301-315.
Yildiz N, Yilmaz H, Demir M, Toy S. (2011), Effects of Personal Characteristics on Environmental Awareness; a Questionnaire Survey with University Campus People in a Developing Country, Turkey, Scientific Research and Essays, 6(2): 332-340.
Yoleri S. (2012). CHILDREN and THE ENVIRONMENT: CREATING ENVIRONMENTAL AWARENESS AMONG PRESCHOOL CHILDREN. BUCA EĞİTİM FAKÜLTESİ DERGİSİ. 34: 100-111.
Zsuzsanna F, piko B, kovacs S, Uzzoli A. (2009), “Air Pollution Is Bad for my Health’’: Hungarian Children’s Knowledge of the Role of Environment in Health and Disease, Health & Place 15: 239– 246.